Συζήτηση για την ταινία Min bedste fjende (My good enemy)

Min bedste fjende (2010)

Χώρα παραγωγής: Δανία

Είδος: Δραματική (σχολικός εκφοβισμός)

Διάρκεια: 90'

Σκηνοθεσία: Oliver Ussing

Σενάριο: Thorstein Thomsen, Oliver Ussing

Ηθοποιοί: Nikolaj Støvring Hansen, Katrin Alfredsdottir, Rasmus Lind Rubin, Jonas Eilskov Jensen, Benjamin Molsing, Damon Anthony Phillips Jerichow κ.ά.

Κατάλληλη: 11+ (Προσοχή όμως, διότι περιέχει σκηνές αποκρουστικής βίας!)

Η ιστορία διαδραματίζεται στη Δανία σε μια τάξη Γυμνασίου. Πρωταγωνιστής είναι ο Alf ένα ήσυχο παιδί που του αρέσει το μπαλέτο. Λόγω του χαρακτήρα και των ενδιαφερόντων του δέχεται στο σχολείο συνεχείς εκφοβιστικές επιθέσεις από μια κλίκα συμμαθητών του που φτάνουν μέχρι και σε ακραίες καταστάσεις (σπάσιμο του ποδιού για να μην πηγαίνει μπαλέτο). Στην προσπάθειά του να βρει διέξοδο εμπνέεται από ένα κόμικ (Niccolo). Σύμφωνα με το κόμικ έπρεπε να βάλει φωτιά στην παλιά του ζωή (μέσω προσωπικών αντικειμένων που του τη θύμιζαν) και να αλλάξει τρόπο ζωής περνώντας στην αντεπίθεση. Παράλληλα, έρχεται σε επαφή με ακόμα ένα συμμαθητή του που δέχεται κι αυτός εκφοβιστικές επιθέσεις, τον Τόκε. Ο Τόκε συλλέγει έντομα και αγαπά πολύ το κουνελάκι του. Μαζί μοιράζονται τους προβληματισμούς τους (αφού δεν εκμυστηρεύονται σε κανέναν ενήλικα το τι τους συμβαίνει) και καταστρώνουν σχέδια για να πλήξουν τους εκφοβιστές. Σταδιακά προσελκύουν κι άλλα παιδιά και μετατρέπονται σε κλίκα με «τελετουργίες» μύησης (κάψιμο της παλιάς ζωής), κώδικα συμπεριφοράς και εμφάνισης κ.ά. Θεωρούν πως η προσδοκώμενη «νέα ζωή» θα τους βοηθήσει να ξεφύγουν από το μαρτύριο που βίωναν. Η πορεία αυτή θα τους επιφέρει σημαντικές συναισθηματικές μεταβολές, θα τους οδηγήσει ενώπιον κρίσιμων διλημμάτων και θα τους θέσει τα υπαρξιακά ερωτήματα του ποιοι πραγματικά είναι και τι θέλουν από τη ζωή τους. Μέσα από την αλλαγή αυτή η φιλία τους δοκιμάζεται, ο τρόπος που προσεγγίζουν τα υπόλοιπα παιδιά εκπλήσσει, οι αρχικοί τους στόχοι διαφοροποιούνται. Τελικά, η απάντηση στον εκφοβισμό είναι η υιοθέτησή του; Το παιδί στόχος μπορεί να μετατραπεί σε εκφοβιστή και αντίστροφα; Ο εκφοβιστής επιλέγει τους στόχους ή στρέφεται προς όλους ακόμα και προς τους φίλους του; Τα παιδιά μπορούν να γίνουν αμείλικτα; Η συμπόνια είναι αξία για τα παιδιά; Ορισμένα ερωτήματα που την απάντησή τους πραγματεύεται η ταινία.

Ο εκφοβισμός είναι ένας οδυνηρός φαύλος κύκλος. Κανείς δεν βγαίνει νικητής, όλοι ηττώνται. Η μεταμόρφωση ενός παιδιού στόχου σε εκφοβιστή δεν επουλώνει τις πληγές, παρά μόνο δρα πολλαπλασιαστικά θεριεύοντάς τον.

Η κατανόηση και αποδόμηση του φαινομένου του εκφοβισμού θεωρώ πως είναι η απαρχή  κάθε προσπάθειας περιορισμού του. Ο εκφοβισμός δεν είναι παθογένεια, ούτε ιδιοκτησία του ενός, αντιθέτως είναι μια σύνθετη κατάσταση που δημιουργείται μέσα από ορισμένες ψυχοκοινωνικοπολιτισμικές συνθήκες. Ενδεχομένως, ο καθένας θα μπορούσε να αναπτύξει εκφοβιστική συμπεριφορά, εάν είχε τα ίδια βιώματα με κάποιον που ασκεί. Η επίγνωση των συνθηκών αυτών «απογυμνώνει» τον εκφοβισμό και αφήνει ανοικτό πεδίο για βοήθεια.

Από την άλλη, η ενίσχυση των παιδιών στόχων, ώστε να βιώσουν θετικά την ταυτότητά τους και να νιώσουν περήφανοι για τους εαυτούς τους, είναι θεμελιώδης. Το σχολείο διαδραματίζει μεγάλο ρόλο, δίνοντάς τους την ευκαιρία να εκφραστούν και να γίνουν αποδεκτοί. Μια άλλη κουλτούρα που να απαξιώνει τη βία και να ενισχύει μεθοδικά τις θεμιτές συμπεριφορές είναι απαραίτητη στα σύγχρονα σχολεία. Η έμφαση, εν ολίγοις, να δίνεται στις επιθυμητές και όχι στις ανεπιθύμητες πράξεις.  

Ο εκφοβισμός ως απάντηση στον εαυτό του είναι μια ματαιότητα. Η εκδικητική λογική, μπορεί να φαίνεται δελεαστική (αφού ξυπνά ζωώδη ένστικτα), δεν παύει όμως από το να είναι καταστροφική. Η αυτοϋπέρβαση των ανθρώπινων παθών, εκφραζόμενη με την ειλικρινή μεταμέλεια/συγχώρεση και αλληλοσεβασμό φρονώ πως είναι η πιο υγιής και αποτελεσματική απάντηση στον εκφοβισμό, αλλά εκ των πραγμάτων και η πιο δύσκολη.

Νοείται πως η διαφάνεια σε τέτοιες ευαίσθητες περιπτώσεις είναι δύσκολο να εφαρμοστεί. Η περιχαράκωση στον εαυτό είναι η συνήθης πρακτική των παιδιών στόχων για ευνόητους λόγους. Στην παιδική κουλτούρα, η ενημέρωση οποιουδήποτε ενήλικα για κάτι το μεμπτό, εκλαμβάνεται ως «κάρφωμα». Όμως, υπάρχει σαφής διαχωρισμός μεταξύ «καρφώματος» (ή καταγγελίας) και ενημέρωσης. Η ενημέρωση είναι το φως που κανέναν δεν πρέπει να φοβίζει. Οι τρόποι με τους οποίους μπορεί να σπάσει η σιωπή και να έρθουν στην επιφάνεια τα εκφοβιστικά περιστατικά, αποτελεί αντικείμενο ενδοσχολικής συζήτησης (ίσως μ’ ένα σύστημα επιβράβευσης). Σε διαφορετική περίπτωση, τα παιδιά που διστάζουν να ενημερώσουν κάποιον ενήλικα συνήθως παραμένουν εγκλωβισμένα στο εκφοβιστικό μαρτύριο και οδηγούνται ακόμα και σε τραγικές πράξεις απόγνωσης (βλ. Ben Vodden).

Το φαινόμενο του εκφοβισμού δεν παύει ποτέ από το να είναι το μείζον πρόβλημα της παιδικής ηλικίας. Είναι ένα διαχρονικό «παιχνίδι» αυτοεπιβεβαίωσης, εξουσίας, λανθάνουσας επικοινωνίας και έκφρασης. Το σχολείο ως ο επίσημος θεσμός διαπαιδαγώγησης οφείλει να ενσκήψει στο πρόβλημα βοηθώντας τα παιδιά να ανταπεξέλθουν δομώντας ψυχική ανθεκτικότητα. Η αποδοχή και επίγνωση των δεδομένων είναι η αρχή…

Read more...

Taare Zameen Par (Like stars on earth)

Taare Zameen Par (Like stars on earth) (2007)

Χώρα παραγωγής: Ινδία

Είδος: Δραματική (δυσλεξία, μαθησιακές δυσκολίες)

Διάρκεια: 165'

Πρόκειται για ταινία ινδικής παραγωγής που πραγματεύεται το θέμα της δυσλεξίας. Αγγίζοντας με αληθινό και αφοπλιστικό τρόπο όλες τις πτυχές του φαινομένου, καταφέρνει να συγκινήσει και να προβληματίσει.

• Είναι τα δυσλεκτικά παιδιά μαθησιακά «ανήμπορα», αντιδραστικά και τεμπέλικα; 
• Οι μαθησιακές δυσκολίες επηρεάζουν καθοριστικά την ομαλή κοινωνικοποίηση ενός παιδιού; 
• Με ποιες ειδικές παιδαγωγικές προσεγγίσεις μπορεί το σχολείο να βοηθήσει; 
• Το αξιακό σύστημα ενός σχολείου περιορίζεται στις υψηλές μαθησιακές επιδόσεις ή μπορεί να εμπλουτιστεί; 
• Πώς μπορούν οι γονείς να αποδεχθούν το παιδί τους όπως είναι ή μήπως προτιμούν να προβάλλουν πάνω του τις δικές τους ανεκπλήρωτες φιλοδοξίες;

Αυτά, μεταξύ άλλων, είναι ερωτήματα που επιχειρεί να απαντήσει η ταινία.

Ο Ishaan, ένα οκτάχρονο αγοράκι, αντιμετωπίζεται από την οικογένεια και το σχολείο ως τεμπέλης, πεισματάρης και αντιδραστικός. Στην πραγματικότητα είναι δυσλεκτικός μόνο που κανένας δεν το αντιλαμβάνεται για να τον βοηθήσει. Η οικογένειά του είναι απαιτητική και πολύ αυστηρή απέναντί του. Συνεχώς οι γονείς του τον συγκρίνουν με τον μεγαλύτερο αδερφό, τον Yohan, που τυγχάνει να είναι άριστος μαθητής. Ο Ishaan βιώνει καθημερινά στο σχολείο την αποτυχία και την τιμωρία, με αποτέλεσμα να γίνει φοβερά εσωστρεφής και να αισθάνεται χαμηλή αυτοεκτίμηση. 

Μη έχοντας άλλη επιλογή, αφού η διευθύντρια του σχολείου σήκωσε τα χέρια ψηλά, οι γονείς του τον στέλνουν με το ζόρι να ζήσει σε οικοτροφείο. Στο οικοτροφείο η κατάσταση δεν αλλάζει. Οι εκπαιδευτικοί τον αντιμετωπίζουν όπως και στο προηγούμενο σχολείο: ως ένα τεμπέλικο παιδί μηδαμινών δυνατοτήτων. Ο εξευτελισμός που (ανα)βιώνει σε συνδυασμό με το χωρισμό από την οικογένεια τον οδηγούν στο να βυθιστεί στη μελαγχολία της απομόνωσης. Σταματά να ζωγραφίζει, κάτι που τον ευχαριστούσε παλαιότερα, και παύει να μιλάει σε όλους ακόμα και στους γονείς του όταν αυτοί του τηλεφωνούν. Ο Ishaan βρίσκεται πλέον σε τέλμα επιβεβαιώνοντας με κάθε τρόπο τις ανύπαρκτες προσδοκίες των εκπαιδευτικών και των γονιών του. 

Ο ερχομός ενός νέου εκπαιδευτικού με φρέσκες ιδέες θα αλλάξει δραματικά τη ζωή του μικρού Ishaan. Ο Ram, ο οποίος είναι και ο ίδιος δυσλεκτικός, διαισθάνεται αμέσως τα αισθήματα ανημποριάς και ματαιότητας του Ishaan. Κάνοντας μια μικρή έρευνα και μιλώντας με τους άλλους εκπαιδευτικούς συμπεραίνει πως το αγοράκι δεν είναι «ελλειμματικό» αλλά αντιμετωπίζει δυσλεξία. Δεν είναι λιγότερο έξυπνο από τα άλλα παιδιά, τουναντίον είναι ταλαντούχο και χρειάζεται διαφορετική μαθησιακή προσέγγιση για να αποκαλύψει τον πλούτο του.

Ο Ram θέλει να αναλάβει προσωπικά την περίπτωση του Ishaan. Για να συμβεί όμως αυτό πρέπει να αντιμετωπίσει και να υπερκεράσει την άρνηση των γονιών, τις αντιδράσεις του διευθυντή και τις «νουθεσίες» των συναδέλφων του. Το σημαντικότερο όμως ήταν να κερδίσει την εμπιστοσύνη του Ishaan, πράγμα που καταφέρνει αποκαλύπτοντάς του πως και ο ίδιος αντιμετώπιζε παρόμοιες δυσκολίες όταν ήταν μικρός. Άλλωστε, η σκόπιμη και στοχευμένη αυτο-αποκάλυψη ενός εκπαιδευτικού πάντοτε ενισχύει τις σχέσεις του με τους μαθητές. Πείθει το σχολείο να του δώσει μια νέα και διαφορετική ευκαιρία διαφοροποιώντας τις μαθησιακές προσεγγίσεις. Επίσης, αναλαμβάνει κάθε μέρα να βοηθά τον Ishaan με ειδικές παιδαγωγικές τεχνικές για να μάθει να διαβάζει και να γράφει. Σταδιακά ο Ishaan βελτιώνει τις επιδόσεις του, ανακτά την πίστη στον εαυτό του και αρχίζει να κοινωνικοποιείται. Αποκορύφωμα ήταν η πρωτιά του σε ενδοσχολικό διαγωνισμό ζωγραφικής που εισηγήθηκε και διοργάνωσε ο Ram. Η ζωγραφική ήταν η δίοδος που εξέφραζε τα συναισθήματά του, κατέγραφε τα βιώματά του, επικοινωνούσε! Με τη δημόσια επιβράβευση του πηγαίου του ταλέντου, ανανεώθηκε ως άτομο και προσδιορίστηκε ενώπιον όλων ως ικανός και άξιος. Επιπρόσθετα, για πρώτη ίσως φορά, άρχισε να χτίζει σχέση εμπιστοσύνης με τη σχολική κοινότητα, το πρώτο βήμα για τη σχολική επιτυχία.

Πίσω από τις μαθησιακές δυσκολίες δεν κρύβεται πάντοτε η τεμπελιά. Η τιμωρία, η ενοχοποίηση του παιδιού και ο εξευτελισμός δεν είναι η παιδαγωγική ή η γονεϊκή προσέγγιση που θα βοηθήσει το να αντεπεξέλθει. Αυτές είναι αναχρονιστικές αντιπαιδαγωγικές αντιλήψεις που αντί να βοηθούν διογκώνουν το πρόβλημα. Δεν δίνουν λύσεις παρά μόνο επιβεβαιώνουν και διαιωνίζουν τα συμπτώματα.

Η ταινία καταδεικνύει τον καταλυτικό ρόλο που έχουν οι εκπαιδευτικοί. Πολλές φορές απομένουν η τελευταία σανίδα ελπίδας για κάποια παιδιά. Η αντιμετώπιση των μαθησιακών δυσκολιών με απαξιωτικά επίθετα, είναι a priori καταστροφικό. Όπως, επίσης, ο αβασάνιστος καταλογισμός στα παιδιά «αντικειμενικού ελλείμματος». Ο Ram πρόταξε ειδικές τεχνικές, ειλικρινή ενδιαφέρον, σεβασμό και αγάπη. Δίδαξε με την κατάρτιση και τη στάση του. Πάλεψε με το εκπαιδευτικό σύστημα, με τους γονείς, με τον εαυτό του. Πάλεψε για το αυτονόητο: την ευτυχία και την πρόοδο ενός παιδιού!

Το σχολείο οφείλει να δίνει ευκαιρίες σε όλα ανεξαιρέτως τα παιδιά να βιώνουν θετικά τον εαυτό τους, όχι αποκλειστικά με μαθησιακά κριτήρια. Η επιβράβευση συμπεριφορών, ταλέντων, επιδόσεων (καλλιτεχνικών, αθλητικών, μουσικών κ.ά.) πρέπει να ενταχθεί στη σχολική καθημερινότητα. Ο πλούτος κάθε παιδιού, η μοναδική και ανεπανάληπτη προσωπικότητα κάθε μαθητή, ο πλουραλισμός της σχολικής τάξης, εάν αξιοποιηθεί θα προσφέρει τεράστια μαθησιακά και κοινωνικά οφέλη. Τo σχολείο πρέπει να συμπεριλαμβάνει και όχι να αποκλείει. Με άλλα λόγια να διαφημίζει και όχι να κρύβει ή να υποτιμά τα έργα των παιδιών.

Παρόμοιες ιστορίες συμβαίνουν και στα σχολεία μας. Παρόλα αυτά χρειάζεται ο εκπαιδευτικός να είναι συνεχώς σε εγρήγορση, ώστε να αντιλαμβάνεται και να προλαβαίνει τα μηνύματα των παιδιών.   

Read more...

Ταχάρ Μπεν Τζελούν - Ο ρατσισμός, όπως τον εξήγησα στην κόρη μου

Ταχάρ Μπεν Τζελούν

Ο ρατσισμός, όπως τον εξήγησα στην κόρη μου

Εκδόσεις Λιβάνη, Αθήνα, 1998

Σελίδες: 108

Ο συγγραφέας μέσα από ένα παιχνίδι ερωταπαντήσεων συνομιλεί με την κόρη του επιχειρώντας να της εξηγήσει το φαινόμενο του ρατσισμού. Παρόλο που προσπαθεί να το παρουσιάσει με απλό και κατανοητό τρόπο, εμβαθύνει χωρίς περιστροφές «απογυμνώνοντάς» το. Προσεγγίζει και αποδομεί το ρατσισμό από διάφορες πλευρές (ιστορικές, θρησκευτικές, ψυχολογικές, οικονομικές κ.λπ.), χωρίς να αφήνει κανένα περιθώριο δικαιολόγησης του. Πιστεύει πως η ανάπτυξη του ρατσισμού είναι προϊόν κακής παιδείας (οικογενειακής ή και σχολικής) και ότι θεραπεύεται με τον ίδιο τρόπο: με μια αντιρατσιστική παιδεία. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει «ο αγώνας εναντίον του ρατσισμού αρχίζει με την εκπαίδευση».  Εκπαίδευση κυρίως των παιδιών, καθώς ισχυρίζεται οι μεγάλοι έχουν παγιωμένες αντιλήψεις που είναι δύσκολο έως αδύνατο να τις αλλάξουν.

Κάθε σελίδα είναι και ένα μάθημα γραμμένο με παιδαγωγική φροντίδα. Ιδανικό για αξιοποίηση στη μαθησιακή διαδικασία (για παιδιά Γυμνασίου/Λυκείου). Διαχρονικό, μα εξαιρετικά επίκαιρο. Απλό, μα απίστευτα διεισδυτικό.

Πιο κάτω παρατίθενται επιλεγμένα αποσπάσματα από το βιβλίο:

• «Ο ρατσιστής είναι κάποιος που πάσχει από σύμπλεγμα κατωτερότητας ή ανωτερότητας»
• «Ο ρατσιστής είναι εκείνος που σκέφτεται ότι όλα όσα είναι πολύ διαφορετικά από τον ίδιο απειλούν την ηρεμία του»
• «Μεταδίδει σε ανεπαρκώς πληροφορημένους ανθρώπους ψεύτικες πληροφορίες για να τους κάνει να φοβηθούν. Εκμεταλλεύεται τον, μερικές φορές, αληθινό φόβο των ανθρώπων»
• «Αν αύριο, για κακή μας τύχη, έδιωχναν όλους τους μετανάστες από τη Γαλλία, η οικονομία αυτής της χώρας θα κατέρρεε»
• «Δεν γεννιόμαστε ρατσιστές, γινόμαστε. Υπάρχει καλή και κακή εκπαίδευση. Όλα εξαρτώνται απ’ αυτόν που εκπαιδεύει, είτε στο σχολείο είτε στο σπίτι»
• «Ο ρατσιστής όμως πιστεύει ότι ο ξένος, όποιος κι αν είναι, θα του πάρει τα αγαθά του»
• «Ρατσιστής είναι αυτός που, με το πρόσχημα ότι δεν έχει το ίδιο χρώμα δέρματος ούτε την ίδια γλώσσα ούτε τον ίδιο τρόπο να γιορτάζει με κάποιον άλλο, πιστεύει ότι είναι καλύτερος, ας πούμε ανώτερος, απ’ αυτόν που είναι διαφορετικός από τον ίδιο»
• «Οι καθαρές φυλές, στο ζωικό βασίλειο, δεν μπορούν να υπάρξουν παρά μόνο σε πειραματική κατάσταση, στο εργαστήριο, όπως συμβαίνει με τα ποντίκια»
• «Κάθε άνθρωπος είναι μοναδικός, δηλαδή αναντικατάστατος. Με άλλα λόγια, κάθε πρόσωπο είναι ένα θαύμα, μοναδικό και αμίμητο»
• «Είναι πολύ πιο εύκολο να επιβάλεις το μίσος απ’ ότι την αγάπη. Είναι πιο εύκολο να είσαι καχύποπτος, να μην αγαπάς, παρά να αγαπάς κάποιον που δεν γνωρίζεις»
• «Είναι εύκολο να λες: «Έχεις άδικο κι έχω δίκιο». Είναι δύσκολο να λες: «Εσύ έχεις δίκιο κι εγώ έχω άδικο».»
• «Οι άνθρωποι δεν ζητάμε να τους αγαπάμε, αλλά να σεβόμαστε την ανθρώπινη αξιοπρέπειά τους. Σεβασμός είναι να δείχνουμε ανοχή και ευγένεια. Είναι να ξέρουμε ν’ ακούμε τον άλλο»
• «Μερικές φορές, μορφωμένοι και καλλιεργημένοι άνθρωποι, ύστερα από μια ατυχία – την ανεργία, για παράδειγμα -, καθιστούν υπεύθυνους για την κατάστασή τους τους ξένους. Κατά βάθος, ξέρουν ότι οι ξένοι δε φταίνε σε τίποτε, όμως νιώθουν την ανάγκη να στρέψουν σε κάποιον την οργή τους. Αναζητούν έναν αποδιοπομπαίο τράγο»
• «Κάποιος που είναι δυστυχισμένος επειδή είναι άνεργος είναι έτοιμος να πιστέψει οποιαδήποτε βλακεία για να στρέψει σε κάποιον την οργή του»
• «Το γεγονός ότι έχει υποφέρει από μια αδικία δε σε κάνει αναγκαστικά δίκαιο»
• «Ο ρατσισμός αποτελεί μέρος της ιστορίας του ανθρώπου. Είναι σαν μια αρρώστια. Καλύτερα να το ξέρουμε και να μάθουμε να τον απορρίπτουμε, να τον αρνιόμαστε»
• «Ο ρατσιστής δεν αγαπάει την ελευθερία. Τη φοβάται. Όπως φοβάται και τη διαφορά. Η μόνη ελευθερία που αγαπάει είναι η δική του»
• «Όταν δεν αντιδρούμε, όταν δε δρούμε, κάνουμε το ρατσισμό κοινότοπο και αλαζονικό»
• «Ο αγώνας εναντίον του ρατσισμού πρέπει να είναι ένα καθημερινό αντανακλαστικό. Η επαγρύπνησή σου δεν πρέπει να μειώνεται ποτέ»

Read more...